Hititçe ve Frigçe – Anadolu’ca – Kendime Notlar 1

Kendime Notlar 1

Anadolu geçmiş dönemi hakkında çok az bilgimiz var. Neden? Örneğin Kral Midas’ın adını Yazılıkaya’da okuyabildiğimiz halde neden Asur yıllıkları Midas yerine Muşkili Mita diyor.

Hangisini söylersek söyleyelim Asur kralı Sargon’un yıllıklarında geçen bu Anadolu kralı hakkında çok az bilgimiz var. Bunun en büyük nedeni de Frig dilinin çözülememiş olması. Dilin çözülememe nedenleri pek çok olsa da en etkili neden patlayıcı ve matkapla anıt ve mezarların tahribinden geçiyor. Çalınıp satılanlar da cabası. Aslında insan medeniyeti için iki önemli devlet Anadolu topraklarında var olmuş. Hititler ve Frigler. Öncesi hakkında bilgi var, sonrası hakkında bilgi var fakat insanlık için en gerekli 2500 yıllık Anadolu tarihi kayıp denecek durumda. İşte bu durumda kulaktan dolma denilecek bilgiler ortaya çıkıyor. 1915 yılında Hrozny adında bir Alman antik eserin bir parçasında “NINDA-an ezzateni watarra ekutteni” yazısını kendi dili olan Almanca’ya benzeterek “Ekmeği ye, suyunu da iç” şeklinde bir çözümlemeye gidiyor. Almancaya benzetilmek dışında hiç bir anlam bu cümleyi tüm bilim dünyası kabul ediyor ve böylece başlıyor bu iş. Sonrası ise Mısır yazılarına işi dayandırma süreci.

İster doğru ister yanlış bir yaklaşım olsun ne yazık bizim ülkenin akademisyen tayfası bu konuda hiç bir çalışma ortaya koymamışlar.

Neleri ortaya koymuyorlar.

1. Yabancı akademisyen çalışmalarını olduğu gibi kabul ederek kendi çalışmalarını ortaya koymuyorlar.
2. Kazıları kendileri yönetmiyorlar, daha çok eser ve bilgi çıkacağını bildikleri halde tüm kazılar yarım bırakılıyor veya bazı antik kentler başıboş halde definecilere bırakılmış durumda. Ülkenin pek çok değeri mezar hırsızlarının olmayan vicdanlarına bırakılmış.
3. Sözlü tarih araştırması yapılmıyor. Çorum, Amasya, Sivas, Kayseri, Kapadokya bölgelerinde kullanılan eski kelimeler ve kullanımlar için ciddi bir çalışma yok. Aynı şekilde Frig bölgesi içinde Kütahya, Afyon, Bolu, Burdur, Isparta, Denizli ve Konya’da sözlü tarih elde etme adına dil çalışmaları yapılmıyor.
4. Luvi-Hitit-Frig ve Hurri dilleri konusunda benzerlikleri olan kelimeler tespit edilip gerçek dilin ortaya çıkarılması adına ciddi bir çalışma yapan Akademisyen yok.

Bugün pek hatalı yaklaşım İnternette yerini bulmuş durumda. Bunlardan bazıları isim ve yerler konusunda.

Anadolu isminin kökeni için “Ana Doldur” kelimesinden geldiğinin öne sürülmesi. Bu kadar uyduruk bir şey kendine yer buluyor. Anadolu, Anatolia, Anatolias, Anatolika hangi kelimeyi referans alırsak alalım bu kelimenin ilk kullanımları M.Ö. 6 binli yılların öncesine gidecektir. 1071’i baz alırsak Bu kelimenin Ana Doldur kelimesinden geldiğini iddia etmek başlı başına bir hezeyan.

Burdur kelimesinin Burada dur demek olduğunu söylemek bunları resmi web sitelerinde dahi görmek akademisyenlerin bu konuda bir şey yapmadıklarını gösterir. Dil bize geçmişi gösteren en önemli araçtır. Türkler Anadolu’ya geldiklerinde buradaki insanlarla bir oldular ve kaynaştılar. Bu nedenle Anadolu dilindeki pek çok kullanım unutulmadı sadece biraz şekil değiştirdi.

Ankyra – Ankara -Engürü

Apasa – Efes – Ephesa

Pedesa – Bitez

Prusyas – Prusa – Bursa

Gordios – Gordium- Gordion – Kördüğüm

Magnesia – Magnezya – Manisa

Meandros – Menderes

Sezar – Caesar – Kayzer – Kayser – Kayseri

Sharra – Şar – Ala-şar -Ali şar –

Be şar – Ne şar – Neşarra – Neşar

Kussarra  KuŞŞar – Kuşsaray

Şar – Hi şar – Hus -sar – Hisar

Assarra – Asar – Hisar –

Argeos -Ergiyas – Erciyes

Kara – Hisar

Hatti – Hatti Şar- Hattuşa

Nikssar- Niksar – Nik şar

ŞAR-SSARR-ŞA

Bu kelime Anadolu dil kökeni içerisinde en büyük öneme sahip olan kelimelerden biri. Hatta belki de en önemlisi.

Hatti ve Hitit konusu anlatılırken Kral Pithana’nın Kuşşara’dan gelip Neşa’yı bir gece baskını ile ele geçirildiği anlatılır. İşte burada ilk defa ŞAR kelimesinin önemi burada ortaya çıkıyor.

Not: Bu yazdıklarım bilimsel bir çerçevede olmayıp sadece fikir belirtme amacı taşımaktadır.

1 . İlk yaklaşımda SSAR veya ŞAR olan kelimenin Anadolu’nun merkezinde yer alan. En eski kent olduğunu varsayalım. Tüm Anadolu’nun Merkezi ŞAR. Böyle insanlar bir birlerine bir yer yada konum anlatmak istediklerinde ŞAR kelimesini de işin merkezine aldılar. Bu durumda yeni yerin adını ifade etmek için önüne bir ek gelmek zorundaydı. KUS || SAR – Diyelim ki KUS ön eki Yukarı yada kuzey anlamını taşısın. O halde diğer yer tarifleri ön ek alarak çoğaltılabilir.

KUS || SAR

NE || SAR

HUS || SAR

NİK || SAR

A || SAR

ALA || SAR

SSARR Yada SAR eğer merkezi bir kent ise bu kenti bulmak Anadolu için bazı açıklamaları yapmamızda yardımcı olur. (Nevşehir Adana Sınırında yer alan ŞAR’ın bu kent olma ihtimali olsa da bu ihtimalin dışında bir yerleşim aramaya devam etmek de gerekir. Çünkü esas olarak aradığımız ŞAR kenti daha merkezi ve büyük olmalıdır.)

Bu örnekleri dikkate almamızın bir nedeni de günümüzde dahi Anadolu’da bir yer sorulduğunda  yeri tarifinde kullanılmaya devam eden ŞAR yada ŞUR kelimesinin kullanımıdır.

2. Yaklaşım aslında birincisinden çok uzak olmamakla birlikte ŞAR kelimesini merkezi bir kent olmaktan ziyade bir yerleşim yeri olduğunu ifade etmek için kullanılır. Bu durumda ŞAR kelimesi son ek halindedir. Hepsinden önemlisi bir yerleşim yerini anlattığından ŞŞAR-SSAR kökü bugünkü kent yada kasaba ile eşdeğer bir hale gelir. Hatta biraz daha açık fikirli olursak ŞAR kelimesi günümüzde ŞEHİR kelimesi olarak kullanılır.

NEV || SSAR —- NEV ŞEHİR

KUS || SSAR —–KUŞ ŞEHRİ

KUL || SSAR —- GÜL ŞEHİR

AK || SSAR——- AK ŞEHİR

Hatta Hatti ülkesinden Luwi Ülkesine doğru gidince bir harf değişmesi ile sona eklenen bu kelimenin daha da fazla kullanıldığını görürüz.

EFES —- APASA – APA || SSAR

Bunlara daha pek çok örnek verilebilir. Fakat bu yaklaşımları dil bilimciler nasıl değerlendirir buna şu anda bir şey diyemeyiz.

Ancak Bunun gibi pek çok kelimeyi mercek altına almak mümkündür.

BORR – BORLU – BORG – PORG – PERG

Kelimeleri genel olarak yerleşim yerlerinden ziyade müstahkem, korunaklı askeri alanları ifade eden bölgelerde verilmiş isimlerdir.

3. Yaklaşım ise biraz daha farklı bunun sebepleri konusunda daha detaylı yazmaya fırsatım olursa eklemeler yapacağım elbette. 3. Yaklaşımın temelinde SSAR ve BORR kelimeleri tek bir yeri merkez almanın dışında bir düşünce ile oluşuyor. İlk Kuramda önemli bir merkez “ŞAR” adında bi yerdi ve insanlar kendi kent veya konumlarını bu merkezlere göre yapıyordu.

ALA – ŞAR  |  NE – ŞAR   |  NİK – ŞAR | KUTLU –  ŞAR | MU – ŞAR vb.vb

Fakat 3. kuramda ise ŞAR (SSAR) kelimesini daha çok güneşin doğduğu yeri ifade etmek için bir ek yada kök kelime olarak kabul ediyoruz.

tabi bunun için pek doğu bölgesinden örnek bulmak bile mümkün .

Ancak Bunu tamamen Anadolu’nun doğusu için kullanmışlarsa evet ŞAR doğu demektir diyerek konuyu kapatabilirdik. İlginç olan şu ki sonunda yada önünde ŞAR kelimesi olan pek çok LUWİ yerleşimi bulmak da mümkün. BATI = BORR | DOĞU= ŞŞAR denklemi Anadolu’nun en eski iki sözcüğünü anlamak adına çözülmesi gereken bir dil gizemi olarak kalmaya şimdilik devam etsin. Yazıya devam edeceğim elbette.