Ben kralınız Midas, Frigya’nın muhteşem vadilerinde sizinle gezmek gerçekten çok keyifli. Çok uzun uzun anlatamazsam bana darılmayın sakın. Yaşım çok ilerledi biliyorsunuz. İki bin beşyüzden sonra saymayı bıraktım.
Bugün Kümbet Vadisine gideceksiniz. Siz gezerken bende size bu vadinin önemini anlatayım. Burası bir yerleşim bölgesi. İnsanların çok uzun zamandan beri yaşadıkları “Meros” kenti. Kentin en üst noktasında Friglerin en eski anıtlarından biri var. Artık hepiniz öğrendiniz muhtemelen ama yine de hatırlatayım. İki aslan varsa orada “Kibele” mutlaka vardır. Biz Friglerin Kibele’ye Ma yada Matar dediğimizi de unutmayın.
Diğer bir konu sizler bizlere göre sakin bir dönemde yaşıyorsunuz. Bizim zamanımızın büyük kısmı baskınlar ve savaşlarla geçerdi. Bu nedenle nerede bir Frig kenti varsa orada onu koruyan bir Frig kalesi vardır. Evet işte Kuzeydoğu yönünde belki de gördünüz. Kümbet Asarı işte orada.
Sözü gezgine bırakmadan önce bir şey daha söylemek istiyorum. Kümbet’in bugünkü sakinleri eski tarihe pek de meraklı değiller. Ancak Meros’ta (Kümbet) sandığınızdan çok daha fazla bilgi var. Burada zaman içinde kapanmış oyukları bulduğunuzda Frigler hakkında yeni sırlara ulaşacaksınız. Yazılarımızı yani Frig dilini çözmeniz için size Kümbet ve Yapıldak bölgesinde bilimsel çalışma yapmanızı öneriyorum. Şimdi sözü Kümbet Vadisini gezen gezginimize bırakalım. Size detaylardan bahsedip anlatsın Kümbet’i.
ASLANLI MEZAR & ASLANLI MABED
- Tür: Kaya Mezarı (Eski Kibele Anıtı)
- Kültür: Frig, Roma
- Yüzyıl: MÖ 6. yy (revize gerekiyor) muhtemel M.Ö. 9-10 yüzyıl arasında olması gerektiğini öne sürenler olsa da ortaya atılan bilimsel bir çalışma şimdilik yok.
- Bölge: Türkiye, İç Anadolu Bölgesi, Eskişehir, Seyitgazi, Magna Frigya Dağlık Kesimi.
Bu sabah gözlerimizi Frigya’nın başka bir köşesinde açıyoruz. Kümbet Vadisinde. Bölgede gezilecek önemli yerlerden biri olan Kümbet yada antik dönemdeki adı ile Meros. Etrafta yaşayanların Kümbet dede yada Himmet dede olarak adlandırdıkları bu tepede iki farklı zamandan iki önemli eser bulunuyor.
ASLANLI MABED (SOLON’UN MEZARI)
Kümbet’te yer alan bu mezar odasının üstü aslanlı kabartmalar ve kartallar ile süslü. Mezar odasının iki yanında merkezde tekrar bir araya gelen merdiven basamakları yer alıyor. Görünüş bakımından oldukça farklı bir alın yapısında.
Bu yapı aslında bir mezar olarak değil bir tapınım alanı olarak yapılmış. Frig anıtları arasında sıra dışı yapısı ile şimdilik türünün tek örneği.
İlk yapıldığı dönem muhtemelen erken Frig dönemine ait bir zaman olmalı. Çünkü çok uzun zaman kullanılan Fasad formundan farklı bir yapım söz konusu. Bir tapınım alanı veya ritüellerin gerçekleştiği bir tören alanı olması ihtimalini arttırıyor. Kanın akıtıldığı sunak muhtemelen çevrede yer alan yerleşimler nedeniyle görünür bir halde değil. Ancak burasının bir Matar Kibele için bir tapınım alanı olduğuna dair önemli bir ipucu daha var. Aslanlı Mabed tam olarak Güneşin doğduğu yere bakıyor.
Ancak burası zaman içerisinde bir mabed olmaktan çıkarak Roma’nın soylularından biri için mezar haline getirilmiş. Bu nedenle kibelenin bulunması gereken niş ortadan kaldırılarak kayanın içi tamamen oyulmuş durumda.
Mezarın kimin için yapıldığı yada en son kimin gömüldüğü konusunda bir bilgi de mevcut. Lentoda yazan “Solon” yazısı nedeniyle “Solon’un mezarı olarak da biliniyor. Bu Romanın Anadolu kentlerini ele geçiren kahraman Genereal Solon olmalı. Bu isime Pharax’ta rastladığımı sanıyorum. Mezar üstünde işlenmiş kartallar defineciler tarafından tahrip edilmiş durumdadır.
Mezarın bilinen en eski haline ilişkin John Robert Steuart tarafından yapılan çiziminin bulunması mucize gibi. Bu çizime ait resmi altta ekliyorum.
Kümbet; Himmet Baba Kümbeti
Kümbet’in olduğu tepede gözlem amaçlı olması muhtemel oyuk kayanın en yüksek noktasına yapılmış. Burada duran biri 360 derece bir görüş açısına sahip. Şu an bu fotoğrafı çektiğimiz yerin doğusunda karşı tepede Kümbet Asarı bulunuyor. Asar Kaleden buradaki nöbetçinin haberleşmesi için özenle hazırlanmış korunaklı askeri bir alan burası.
Kümbet mezarlığında Selçuklu Hanedanına ait pek çok mezar bulunmuş. Selçuklu Hanedanın önemli bir üyesi olduğu söylenen Kümbet’in duvarlarında Bizans dönemine ait pek çok malzeme devşirme olarak kullanılmıştır.
Ancak kümbetin kime ait olduğu konusunda da bir çalışma yapılmamış. Bu nedenle kapıda yer alan alınlıkta arap harfleri ile yazılmış bir kaç yazının fotoğrafını çekerek bir kaç uzmana gönderdim. Böylece daha fazla detay öğrenerek sizlerle paylaşmak mümkün olacak.
Kümbet vadisi batısı
Kümbet vadisi doğu yönü. Dikkatlice bakanlar veya dürbün imkanı olanlar Kümbet Asarını görebilirler.
Kümbet vadisi kuzeyi
Frig Kümbet Aslanlı Mabet – Solon’un mezarı. Henüz etrafı açılmamış ve etrafında yerleşimler yapılmamış.
Frig soyluları ve krallar öldüğünde kendilerine yakışır bir cenaze töreni yapılırdı. Gordium ve çevresinde görülen yığma topraktan yapılan mezarlara tümülüs deniyor. Dağlık Frigyada ise sadece tümülüsler değil kayalara oyulmuş mezarlar da yapılırdı. Ölen kral yada soylu için yemek töreni yapılırdı. Bu son yemekten kralın mezar odasında çeşitli kaplara da doldurulurdu. Onu seven halkı bu son yemeğe katılır ardından sevdiği kralı için mezarına toprak taşırdı. Böylece kral için hazırlanmış tümülüs mezar odası halkın sevgisi ölçüsündeki büyüklükte toprakla üzeri örtülmüş olurdu.
Kaya mezarları ise daha çok Dağlık Frigya bölgesinde olur. Ancak Kümbetin bir kaç kilometre ötesinde büyük bir tümülüs de bulunmakta.
YAPILDAK TÜMÜLÜSÜ
Umarız bu tümülüs hakkında bakanlıklar bir an önce çalışmalar başlatırlar.
